Ang Hangin

Nauna akong dumating.

Bago pa mamarkahan ng yapak ng tao ang lupaing ito, dumaraan na ako sa ibabaw ng mga itim na bato.

Noon pang mas matagal, sabi nila, may isang babaeng tumawid sa dagat na may dalang lupa sa kanyang mga bisig. Nang umupo siya at huminga palabas, umangat ang isang bundok. Nang maglaho siya, ako na lamang ang natira.

Mula noon ay dumadaloy na ako sa lupaing ito. Bago pa isilang ang mga munting kabayo, alam ko na ang hibla ng kanilang mga kiling. Bago pa humuni ang mga uwak, alam ko na ang anino ng kanilang tinig. Bago pa magkulay ang tuyong damo ayon sa buong panahong nabuhay nito, nasa tabi na ako nito.

Pagkatapos, isang araw, bumalik ang isang lalaki. Nakasandal sa tungkod, nakayuko ang mga balikat, nakatalikod sa dagat.

Hindi ko siya sinalubong. Hinila ko lamang ang laylayan ng kanyang damit at pinanginig ang dulo ng kanyang pinsel.

Ang nagmula sa malayo ay hindi agad makapaninirahan dito. Tanging ang nagpapakumbaba ang makapagpipinta sa akin sa wakas.

Upang subukin siya, umiihip pa rin ako ngayon.

Hindi ko siya
nakilala.

Maraming bangka
ang dumaong na
sa pulong ito,

at maraming tao
ang umalis mula rito.

Kilala ko na ang kiling ng munting kabayo
at ang huni ng uwak.
Ngunit hindi ko isinasaulo
ang mga pangalan ng tao.

Ang dumarating,
dumarating.

Ang umaalis,
umaalis.

Iyon lamang
ang alam ko.

Ngunit ang lalaking iyon
ay iba.

Pagkababa niya
ng kaniyang bagahe,

tumayo siya
sa harap ng dagat

at napakatagal
na hindi gumalaw.

Hindi ko siya
sinalubong.
Ibinato ko ang asin ng dagat
sa kaniyang mga mata.

Itinulak ko ang hanging may buhangin
sa kaniyang bibig.

Hinila ko ang gilid
ng kaniyang amerikana
na para bang nais ko
itong punitin.

Ang sombrerong
dala niya,

pinagulong ko

at hinabol
patungo sa dagat.

Gayon ko tinatanggap
ang mga dumarating
mula sa pangunahing lupain:

parang hanging
bumabangga sa pader na bato
at bumabalik,

parang matalim na sipol
na pumupunit
sa gilid ng bubong.

Napasuray siya.

Isang tuhod niya
ang lumuhod
sa basang bato.

Sumabit ang kaniyang tungkod
sa bitak ng bato.

Itinulak ko siya
mula sa likuran,
sa kaniyang balikat.

Nanginig ang kaniyang katawan,

ngunit hindi siya
lumingon.

Sabi ng mga tao,
isa siyang pintor
mula sa Tokyo.

Sabi ng mga tao,
may pangalan din siya
sa Seoul.

Hindi ko alam
ang mga bagay na iyon.

Nakita ko lamang
na napakatagal niyang nakaupo
sa tuyong damo.

Lumubog ang araw.

Pagkatapos,
sumikat muli ang araw.
Nandoon pa rin siya.

Noon ko lamang
naunawaan:

ang lalaking ito
ay hindi taong aalis.

Hindi siya ang taong
ipipinta ko.

Siya ang taong
magpipinta sa akin.

Sa unang pagkakataon,
sa harap ng isang tao,

pinigil ko
ang aking hininga.

Pinanginig ko
ang kaniyang pinsel.

Sa gabi, pumapasok ako
sa siwang ng pinto
at sumisipol.

Pinunit ko ang papel
sa bintana.

Itinaas ko ang kumot.

Ibinuwal ko
ang mangkok ng tubig.

Tinakpan niya ang kaniyang mukha

at tumagilid.

Ngunit hindi niya inayos
ang kaniyang bagahe
upang umalis.

Kaya maging sa araw
hindi ko siya
pinatahimik.

Sa unang araw
na binuksan niya
ang kaniyang patungan ng pinta,

itinumba ko iyon.

Dinungisan ko ng buhangin
ang kaniyang canvas.
Pinabagsak ko
ang kaniyang mga kulay.

Hinintay kong
magalit siya.

Hinintay kong
talikuran niya ako
tulad ng mga pintor
mula sa lupain,

at umalis.

Ngunit itinayo niyang muli
ang patungan ng pinta.

Lumuhod siya.

Pinagpag niya ang buhangin.

Hinawakan niyang muli
ang pinsel.

Mas malakas akong
umihip.

Nanginig ang kaniyang pulso.

Nagulo
ang guhit.

Noon
may kakaibang nangyari.

Hindi niya sinubukang
pigilin
ang kamay na nanginginig.

Sa halip,

ipinagkatiwala niya
ang sarili
sa aking pagyanig.

Ang kaniyang itim na guhit
ay naging mas magaspang,

mas baluktot,

mas buhay.

Sa unang pagkakataon
naunawaan ko:

ang yumuyuko
ay hindi mahina.

Iyon ang anyo
ng isang bagay
na nakapagtiis.

Nais ko siyang
pigilan,

ngunit ako mismo
ang nagpinta sa kaniya.

Sa bawat lugar
na niyanig ko siya,
lumago
ang kaniyang larawan.

Sa bawat lugar
na nais ko siyang burahin,

lalong lumalim
ang kaniyang anyo.

Noong araw na iyon
una kong naunawaan:

may mga taong
hindi tinatalo ang hangin,

kundi nagiging
hangin.

Bahagya akong
natakot.

Ipinadala ko
ang maliit na kabayo ng Jeju.

Isang umaga,
habang siya’y naglalakad-lakad
at hindi alam
kung ano ang ipipinta,

itinulak ko
ang isang maliit na kabayo
mula sa bukid
papunta sa harap niya.

Sa pagkakataong ito, hindi upang mang-agaw.

Maliit itong hayop,

payat,

magulo ang kiling.

Hindi ito malaki
gaya ng mga kabayo
sa lupain.

Hindi ito makintab.

Nais kong makita
kung paano niya haharapin
ang kaawa-awang nilalang na iyon.

Tinitigan niya ito
nang napakatagal.

Tiningnan niya
ang baluktot na likod
ng maliit na kabayo,

ang nakayukong leeg,

ang kiling
na ginulo ng hangin.

Hindi siya tumawa.

Hindi rin siya naawa.

Hinawakan lamang niya
ang sarili niyang balikat.

Noon ko lamang
naunawaan:

sa loob ng hayop na iyon
nakikita niya
ang kaniyang sarili.

Isang itinulak palayo
mula sa lupain.

Isang bumalik
mula sa malaking entablado
patungo sa isang maliit na pulo.

Isang may baluktot na likod
at magulong kiling.

Gayon din
ang mga pader na bato
sa pulong ito.

Hindi sila tumataas
upang ipagmalaki ang sarili.

Mababa silang nakatayo,
nakasandig
sa isa’t isa.

Ang kababaang iyon
ang paraan nila
ng mahabang pagtitiis.

Kapuwa nila alam na iyon,
ng munting kabayo at ng lalaki.

Nagsimulang gumalaw
ang kaniyang pinsel.

Ang tabas ng kabayo
ay inukit sa canvas
ng itim na guhit.

Hindi ko na siya
niyanig.

Noong araw na iyon,
nakita ko ang isang hayop
at isang tao

na naging magkapatid
sa iisang kalikasan at buhay ng pook.

Sa unang pagkakataon,
para sa kaniya,

tumahimik ako.

Ginising ko
ang uwak.

Nang nagsisimula na siyang masanay
sa pagpinta
sa maliit na kabayo ng Jeju,

niyanig ko ang isang uwak
na natutulog
sa sanga
ng matandang punong celtis.

Itim ito,

payat,

malabo ang isang mata
at iisa ang paa.

Kapag ang ibang uwak
ay lumilipad nang magkakawan,

naiiwan itong
nag-iisa.

Ipinadala ko ang ibong iyon
sa bintana
ng kaniyang silid-pintahan.
Hindi umiyak
ang uwak.

Tiningnan lamang siya nito
nang napakatagal.

At ibinaba niya
ang kaniyang pinsel

at tinitigan nang tuwid
ang mukha ng uwak.

Habang dalawang nilalang
ang nagtitiis
sa katahimikan ng isa’t isa,

dumaan ako
sa pagitan nila
at nakinig.

Marahil hindi niya alam
kung ano ang sinabi ng uwak.

Ngunit nang gabing iyon,
isang itim na ibon

ang pumasok
sa kaniyang larawan.

Isang ibong
mababang lumilipad
sa ibabaw ng dagat.

O marahil
isang ibong
nagbabantay
sa likod ng balikat
ng isang matandang may tungkod.

Sabi ng mga tao,
hindi ibon ng magandang tanda
ang uwak.

Ngunit alam ko:

ang uwak ay kaluluwa
ng mga hindi makaalis.

Alam din kaya niya iyon?

Alam ba niya
na ang uwak
sa kaniyang larawan

ay sa katunayan
siya mismo?

Mula noon,
ang tinig ng uwak

ay dinala ko lamang
sa kaniyang silid-pintahan.

Itinaas ko ang dagat.
Isang taglagas iyon, nang labis nang nasanay ang kaniyang pinsel. Hinila ko ang malalaking alon mula sa malayong dagat. Tatlong gabi at tatlong araw akong umihip nang walang tigil. Lumipad ang mga bubong, nasira ang mga bangkang pangisda at humalo sa hangin ang pangamba ng mga tao.
Nais kong matakot siya. Ituro muli ang takot na nararapat maramdaman ng tao.
Binuksan niya ang pinto ng silid-pintahan at lumabas. Wala man lamang kapoteng dayami, isang tungkod lang ang hawak. Tumayo siya sa bangin sa tabing-dagat. Sa ilalim ng kaniyang paa, tumindig na parang bundok at gumuho ang mga alon.
Itinulak ko siya. Nayanig ang katawan, ngunit hindi siya lumuhod. Sa halip, nanindigan siya sa tulong ng tungkod.
Hindi ko alam kung ano ang nakita niya noon. Nakatuon lamang ang kaniyang mata sa dulo ng malayong dagat, sa lugar na pinagmulan ko. Marahil iyon ang abot-tanaw na buong buhay minasdan ng isang tao. Marahil iyon ang matagal na tinitingnan ng mga naghihintay sa hindi bumabalik.
Kung minsan, nagiging bato ang taong napakatagal nang nakatingin sa dagat. Matagal ko nang alam iyon. Tuwing dumaraan ako sa mga batong iyon, hinihinaan ko ang tinig.
Ganoon din noong araw na iyon. Hindi sa gitna ng unos nakatuon ang kaniyang mata, kundi sa paghihintay sa kabila nito.
Mula noon, hindi naging payapa ang dagat sa kaniyang mga larawan. Lagi itong nag-aalimpuyo, laging itim, laging buhay. At laging may isang taong nakatalikod sa dagat. Matandang may tungkod. O taong unti-unting nagiging bato.
Lumipas ang unos.
Hindi ko siya nabali. Ibinigay ko sa kaniya ang dagat.

Kinuha ko
ang kaniyang mga kulay.

Hindi maipinta sa mga kulay niya
ang dagat na ibinigay ko.

Ang mga kulay
na dinala niya
mula Tokyo:

bughaw na cobalt,

pulang cadmium,

malalim na ultramarine.

Pinatuyo ko ang mga iyon
isa-isa.

Pinatigas ko
sa halumigmig.

Pinaputla ko
sa araw.

Pinabitak ko
sa asin.

Nais kong
maiwan siya
na walang laman ang mga kamay.

Upang ang mga kulay ng lupain,
ang mga kulay ng Tokyo,

ang mga kulay ng Seoul,

ay lahat
lumayo sa kaniya.

Matagal siyang nakaupo
sa harap ng blangkong canvas.

Gaya ng taong
hindi alam
kung ano ang ipipinta.

O gaya ng taong
sa wakas ay nagsisimulang maunawaan

kung ano
ang hindi dapat ipinta.

Isang umaga
lumabas siya sa bukid.

Sinundan ko siya.

Humawak siya
ng isang dakot
na tuyong damo.

Tinitigan niya ito
nang napakatagal.

Hindi ito berde.

Hindi ito dilaw.
Hindi ito kayumanggi.

Ito ang kulay
na nabuhay
sa buong tag-init,

nakatiis
sa taglagas,

at nakatayo pa rin
sa harap ng taglamig.

Kulay
na nilikha ng panahon.

Kulay
na dahan-dahang pinuspos
ng kalikasan at buhay ng pook.

Bumalik siya
sa silid-pintahan

at nagsimulang likhain
ang kulay na iyon.

Hindi ipinanganak ang kulay
sa unang pagsubok.

Ilang dosenang ulit
niya itong pinaghalo.

Naglagay siya ng patong.

Binura niya.
At nang ang
kulay ng tuyong damo
ay lumitaw sa wakas
sa kaniyang canvas,

naunawaan ko.

Ang kinuha ko sa kaniya
ay hindi ang kaniyang kulay.

Iyon ang mga kulay
na kailangan niyang
iwan.

Ngayon
nagpipinta siya
sa aking kulay.

Ipinalimot ko sa kaniya ang kaniyang pangalan.
Nang una siyang dumating sa pulo, marami siyang pangalan. Pangalan ng gantimpala mula Tokyo. Pangalan mula sa daigdig ng sining ng Seoul. Pangalan na iniwan ng guro. Pangalan na naaalala ng mga kasamahan. Mabigat ang mga iyon. Tuwing humahawak siya ng pinsel, nauunang lumapag ang mga pangalan sa canvas.
Isa-isa kong pinalipad ang mga iyon. Una kong kinuha ang pangalan mula Tokyo. Ibinaon ko iyon sa dagat hanggang hindi na siya nananaginip sa wikang Hapones. Pagkatapos, kinuha ko ang pangalan mula Seoul. Naghintay ako hanggang huminto ang mga liham, nawala ang balita ng mga eksibisyon at dumalang ang mga dumadalaw.
Unti-unti siyang gumaan. Nalaglag ang mga nakapatong sa balikat at bumaba ang puso kasabay ng pagyuko ng likod.
Isang dapithapon, lumagda siya nang maliit sa sulok ng larawan. Ji, 志, na nangangahulugang layunin — pangalang iniukit niya sa sarili. Hindi malaki, hindi palalo. Palatandaan lamang na may isang taong may isang layuning nakatayo sa isang lugar. Pangalan iyon at pamagat din.
Ang pangalang iyon ang hindi ko kinuha.
Tanging ang nawalan ng lahat ng hindi kailangan ang magkakaroon ng sariling pangalan. Pinatunayan iyon ng isang tao noong araw na iyon.
Tahimik akong dumaan nang minsan sa ibabaw ng kaniyang bagong pangalan.

Narinig ko ang kaniyang katahimikan.
Mula nang iukit niya ang pangalang iyon, kumonti ang kaniyang salita. Akala ko ay lungkot iyon. Tahimik na pagsuko ng isang taong unti-unting nililimot ng mundo.
Ngunit hindi.
Hindi hungkag ang kaniyang katahimikan. Naroon ang tunog ng dagat, ng damong natutuyo, ang hininga ng munting kabayo at pagaspas ng uwak. At sa ilalim ng lahat ng tunog — ako.
Nakikinig siya. Sa hindi pagsasalita, narinig niya sa wakas ang wika ng kalikasan at buhay ng pook.
Isang araw, tinanong siya ng panauhing mula sa pangunahing lupain kung hindi siya nalulungkot. Bahagya lamang siyang ngumiti. Sa halip na sumagot, binuksan niya nang kaunti pa ang bintana.
Pumasok ako sa siwang, pinagalaw nang minsan ang laylayan ng damit ng panauhin at lumabas.
Iyon ang kaniyang sagot.

Aalis na ako
at iiwan siya
rito.

Kaninang umaga
niyanig ko
ang bintana
ng kaniyang silid-pintahan
sa huling pagkakataon.

Hindi siya lumingon.

Ang kamay
na may hawak na pinsel
ay hindi tumigil.

Nang una siyang dumating
sa pulong ito,

sinubok ko siya.

Itinumba ko
ang kaniyang patungan ng pinta.

Kinuha ko
ang kaniyang mga kulay.

Dinala ko palayo
ang kaniyang mga pangalan.

Itinaas ko
ang dagat.

Nais kong
lumuhod siya,

umalis,

o mabali.

Lumuhod siya,

ngunit hindi umalis.

Nabali siya,

ngunit muling tumayo.

At sa isang sandali,

nang hindi ko namamalayan,

nagsimula siyang
maging katulad ko.

Nakayuko
ang kaniyang likod,
ngunit hindi na siya
nayayanig.

Kumonti
ang kaniyang mga salita,

ngunit lalong lumalim.

Ang kaniyang itim na guhit
ay naging katulad
ng aking hibla.

Ang kaniyang kulay ng tuyong damo
ay naging katulad
ng aking panahon.

Ngayon
hindi na niya kailangan
ang aking mga pagsubok.

Ngayon
siya mismo
ay naging kalikasan at buhay ng pook.

Hindi ko na siya
yayanigin.

Mananatili lamang ako
sa tabi ng kaniyang mga larawan.

Sa araw
na ibaba niya ang pinsel,

tatanggapin ko
ang kaniyang huling hininga

at ibabalik iyon

sa bukid,

sa dagat,

sa tuyong damo.

Nauna akong dumating.

Ngunit siya
ang mananatili
nang mas matagal kaysa sa akin.

Sa loob ng kaniyang canvas,

iihip ako
magpakailanman.