Mchoraji

Hatimaye nilirudi. Niliondoka kwenye kisiwa hiki nilipokuwa na miaka sita. Kwenda Osaka, kwenda Tokyo, kisha kwenda Seoul. Tangu siku ile miaka arobaini ilipita. Watu walisema nilikuwa nimefanikiwa. Nchini Japani nilipata tuzo kubwa. Katika ulimwengu wa sanaa wa Seoul, nilipata jina. Nilifundisha wanafunzi chuo kikuu. Nilidhani hayo yote yalikuwa njia. Lakini siku moja, nilipotazama ghafla mojawapo ya michoro yangu, nilielewa. Mimi sikuwamo ndani ya mchoro huo. Ndani yake kulikuwa na alama ya mwalimu wangu. Ndani yake kulikuwa na ladha ya wakati. Ndani yake kulikuwa na mbinu ya Magharibi. Lakini mimi sikuwapo. Usiku huo sikuweza kulala kwa muda mrefu. Nje ya dirisha taa za Seoul zilikuwa zikitiririka. Na mahali fulani nyuma ya taa hizo nilihisi ninaisikia sauti ya upepo. Ulikuwa upepo wa siku ya mbali, upepo wa siku niliyoondoka kwenye kisiwa hiki mgongoni mwa mama yangu. Nilifunga mizigo yangu. Watu walijaribu kunizuia. “Utafanya nini kwenye kisiwa cha mbali namna hiyo?” Sikuweza kujibu. Nilijua jambo moja tu. Sikuwa mimi niliyekuwa nikienda huko. Kitu fulani kilikuwa kinaniita. Niliposhuka kutoka kwenye ndege na kuupokea tena upepo ule kwa mara ya kwanza, nilielewa. Upepo haukuwa mpole. Ulinisukuma kwa nguvu, kana kwamba haukunijua. Uliijaza nguo yangu kwa chumvi. Nilipogeuka, ulinigonga begani mara mbili. Hata hivyo, mguso huo mkali haukuwa mgeni. Ulikuwa upepo uleule nilioupokea nikiwa mtoto mgongoni mwa mama yangu. Mama alikuwa akiuita upepo huo “halmang”, bibi. Alisema huja kutoka bahari ya magharibi siku ya kwanza ya mwezi wa pili wa kalenda ya mwezi, hukaa siku kumi na tano kisha huondoka. Aliniambia nisikose kutengeneza mikate ya mchele na kuitoa ufukweni. Sahani ndogo ya mikate ya mchele, upepo wa bahari wenye chumvi, na harufu ya mikono ya mama.
Hata nilipotembea mitaani Tokyo au kushika brashi katika studio ya Seoul, sikuwahi kulikumbuka jina la halmang. Hata mara moja katika miaka arobaini. Nilifundishwa kwamba huo ulikuwa ushirikina, nikauona kama desturi ya zamani ya kijinga.
Lakini wakati ule niliposhuka kwenye ndege, jina hilo lilirudi kwanza mwilini. Mabega yangu yalikumbuka kile ambacho kichwa changu hakikukumbuka. Upepo uliogusa uso wangu uliniita kwa sauti ya mama.
Sikuwahi kuondoka.
Kwa muda mrefu tu, mrefu sana, nilikuwa njiani kurudi.

Mikono yangu ilikuwa mitupu. Katika mwaka wa kwanza baada ya kurudi, sikuweza kuchora chochote. Niliipanga studio. Nilisimamisha turubai. Nilifungua rangi. Nilishika brashi mkononi, lakini mkono haukusogea. Sikujua nilipaswa kuchora nini. Mbinu nilizojifunza Tokyo hazikupatana na mahali kwenye kisiwa hiki. Mandhari niliyokuwa nimechora Seoul hayakuwepo hapa. Kila kitu nilichokuwa nacho kilipoteza matumizi yake mahali hapa. Niliona aibu. Mtu aliyekuwa amechora kwa miaka arobaini alisimama mbele ya turubai tupu kama mtoto. Nilifunga mlango wa studio nikaenda shambani. Si kwa sababu nilitaka kuona kitu. Nilitaka tu kuwepo pale. Katika ardhi ya kisiwa hiki. Katika upepo wa kisiwa hiki. Jua lilichomoza na kuzama. Nyasi zilisogea. Farasi mdogo wa Jeju alipita karibu nami. Sikufanya chochote. Nilitazama tu. Siku moja brashi yangu ilisita kwa muda mrefu mbele ya nyumba ya chini yenye paa la majani. Kabla ya umbo, msimamo ulijitokeza. Mbele ya nyumba hiyo nilianza kujifunza polepole kwamba mchoro haupaswi kuharakisha. Hivyo mwaka mmoja ulipita. Labda watu walidhani nimeacha kuchora. Wakati mwingine mimi mwenyewe nilidhani hivyo. Lakini sasa, nikitazama nyuma, ninaelewa: mwaka huo ndio ulikuwa mwaka muhimu zaidi. Nilihitaji mwaka mmoja kuachilia kila kitu nilichokuwa nimeshikilia mikononi. Nilihitaji mwaka mmoja kuwa mtu mwenye mikono mitupu. Ni wakati mikono inapokuwa mitupu tu ndipo mazingira na hali ya hewa ya mahali vinaweza kuweka kitu mikononi mwangu. Wakati huo sikujua hilo bado. Nilikuwa nikingoja tu.

Niliona rangi ya nyasi. Ilikuwa mwishoni mwa vuli ya mwaka huo. Nilikuwa nimeketi shambani bila mawazo, nikanyosha mkono wangu na kuvunja jani moja la nyasi. Nikaliweka kwenye kiganja changu na kulitazama kwa muda mrefu sana. Niliona rangi ya nyasi. Ilikuwa ajabu. Nilikuwa nimechora kwa miaka arobaini, lakini kamwe sikuwa nimeiona kweli rangi ya nyasi. Nilikuwa nikiita kijani, kisha napita. Nilikuwa nikiita jani kavu, kisha nasahau. Lakini siku hiyo jani la nyasi lililokuwa kwenye kiganja changu halikuingia katika jina lolote. Ilikuwa rangi iliyopitia kijani chote cha kiangazi. Ilikuwa rangi iliyokauka polepole chini ya jua la vuli. Ilikuwa rangi iliyoguswa na upepo mara zisizohesabika, na ambayo chumvi ilikuwa imeingia ndani yake. Rangi iliyoundwa na wakati. Rangi iliyojazwa polepole na mazingira na hali ya hewa ya mahali. Haikuwa dhahabu. Dhahabu ina fahari nyingi mno. Haikuwa kahawia. Kahawia ni nyeusi mno. Ilikuwa rangi ya nyasi kavu. Haikuwa na jina jingine. Rangi hiyo ilikuwa tu rangi hiyo. Nilirudi nalo jani hilo studio. Nilianza kuchanganya rangi. Nilishindwa mara kadhaa za makumi. Nilipoongeza udongo, rangi ikawa nzito kupita kiasi. Nilipoongeza manjano, rangi ikawa nyepesi kupita kiasi. Nilipojaribu kuhifadhi kumbukumbu ya kijani, rangi ikawa ya uongo. Niliposisitiza ukavu peke yake, rangi ikawa rangi iliyokufa. Siku zilipita. Na wakati rangi hiyo hatimaye ilipotokea juu ya turubai, nilisimamisha mkono wangu na kuitazama kwa muda mrefu sana. Sikuwa mimi niliyeiumba. Mazingira na hali ya hewa ya mahali viliuazima mkono wangu na kuchora rangi yake yenyewe. Siku hiyo nilielewa kwa mara ya kwanza: kuchora si kitu ninachofanya mimi.

Nilisimama mbele ya farasi mdogo wa Jeju. Siku ile, nilipomwona kwa mara ya kwanza mnyama huyo shambani, kwa muda mrefu sikuweza kusogea. Alikuwa farasi mdogo, mwembamba, mwenye manyoya ya shingo yaliyovurugika. Hakuwa mkubwa kama farasi wa bara. Hakuwa aking’aa. Hakuwa farasi wa mbio. Wala hakuwa farasi wa kuvuta gari. Alikuwa mnyama mzee tu, aliyeishi kwa kuvumilia upepo, mvua, jua la kisiwa hiki. Alinitazama. Nami nikamtazama. Ndipo jambo la ajabu likatokea. Katika mgongo uliopinda wa mnyama huyo niliona mgongo wangu mwenyewe. Katika shingo yake iliyoinama, niliona shingo yangu mwenyewe. Katika manyoya yake yaliyovurugwa na upepo, niliona nywele zangu mwenyewe baada ya miaka arobaini ya kutangatanga na kurudi. Niliona aibu. Na wakati huohuo nilihisi furaha ya ajabu. Nilipoishi bara, nilitaka kuchora farasi wakubwa. Farasi wenye misuli inayong’aa, wenye manyoya ya shingo yanayorushwa na upepo, farasi wa kishujaa. Farasi kama wale waliochorwa na wachoraji wa Magharibi. Lakini kwenye kisiwa hiki hakukuwa na farasi kama hao. Kwenye kisiwa hiki kulikuwa na farasi aliyefanana nami. Mtu aliyefukuzwa mbali. Mtu aliyekuwa mdogo. Na bado — mtu ambaye hakuondoka. Siku hiyo nilirudi studio na kwa mara ya kwanza nikamchora farasi mdogo wa Jeju. Sikumchora mkubwa. Sikumchora kwa mapambo. Nilimchora tu kama alivyokuwa: mgongo uliopinda, shingo iliyoinama, manyoya yaliyovurugika. Mchoro ulipokamilika na nilipopiga hatua moja nyuma, nilitabasamu. Haukuwa mchoro wa farasi mdogo wa Jeju. Ulikuwa picha ya nafsi yangu.

Nilimpokea kunguru. Asubuhi moja ya baridi ndege mweusi aliketi kwenye dirisha la studio yangu. Alikuwa kunguru mzee, mwembamba, jicho moja limefifia, akiwa na mguu mmoja. Ndege wengine waliporuka kama kundi, yeye alibaki peke yake nyuma. Sikumfukuza. Nilimtazama tu moja kwa moja usoni. Bara, watu walisema kunguru si ishara njema. Kunguru alipolia, walisema huleta balaa na walinyunyiza chumvi. Mimi pia nilijifunza hivyo kwa muda mrefu, na niliamini. Lakini asubuhi hiyo kunguru aliyeketi dirishani hakuwa kiumbe wa kuogopwa. Alikuwa tu yule asiyeweza kuondoka. Yule aliyefukuzwa kutoka kundi lake. Yule aliyetazama dunia kwa jicho moja. Na mwishowe, yule ambaye hakukiacha kisiwa hiki. Nilimtambua. Nilielewa kwamba ndani ya ndege huyo kulikuwa na kitu kilichokuwamo ndani yangu pia. Yule aliyefukuzwa mpaka ukingo wa ulimwengu wa sanaa ya bara. Yule aliyetazama dunia kwa jicho moja, labda kwa jicho lisilo sahihi. Na bado — yule ambaye hakuiacha nafasi yake. Tangu siku hiyo nilianza kuchora kunguru. Watu walishangaa. “Kwa nini kunguru? Kuna majipai pia. Kuna korongo weupe pia.” Sikuweza kujibu. Nilijua tu. Kunguru si ishara njema wala ishara mbaya. Kunguru ni umbo la wale waliovumilia ndani ya mazingira na hali ya hewa ya mahali. Umbo la wale wasiokiacha kisiwa hiki. Umbo la wale wanaolinda mahali hapa. Umbo la wale ambao mpaka mwisho hawapotezi rangi yao wenyewe. Kunguru katika mchoro wangu si mwenye huzuni. Ana uso tu wa yule aliyekuwa amevumilia kwa muda mrefu sana. Na najua: uso wangu unazidi kufanana na uso huo.

Nilisimama ndani ya dhoruba. Vuli ile upepo haukusimama kwa siku tatu na usiku tatu. Paa ziling’oka. Mashua za wavuvi zikavunjika. Wasiwasi wa watu ukachanganyika na upepo. Sikuweza tena kukaa studio. Sijui ni kitu gani kilinivuta nje. Nikiwa na fimbo tu mkononi, bila joho la nyasi la kujikinga na mvua, nilienda kwenye mwamba. Mawimbi yalipanda kama milima kisha yakaanguka. Upepo ulinisukuma. Kama ningepiga hatua moja zaidi, bahari nyeusi ingenimeza. Na bado ilikuwa ajabu: sikuogopa. Upepo ulirarua pindo la vazi langu, ukaingia ndani yangu, ukazunguka mara moja mwilini mwangu, kisha ukatoka tena. Kwa mara ya kwanza nilielewa maana ya kusimama ndani ya mazingira na hali ya hewa ya mahali. Bara, nilijiepusha na mvua. Nilijikinga na upepo. Niliogopa dhoruba. Yote hayo yalikuwa nje yangu. Yote hayo yalikuwa mambo yaliyonitishia. Lakini siku hiyo, juu ya mwamba, nilielewa. Fūdo haiko nje yangu. Ni mahali ambamo pekee ninaweza kuwepo. Dhoruba haikuwa janga. Dhoruba ilikuwa wakati ambapo mazingira na hali ya hewa ya mahali hujidhihirisha kwa kina kabisa. Na mimi, katika wakati huo tu, hatimaye nilikuwa sehemu ya mazingira na hali ya hewa ya mahali. Nilirudi studio na kuanza kuchora bahari. Bahari yangu si tulivu. Bahari yangu daima inasukasuka. Ni nyeusi, kali, hai. Watu huuliza: “Kwa nini huchori bahari tulivu?” Ninajibu: “Bahari niliyoiona haikuwahi kuwa tulivu.” Siku hiyo, juu ya mwamba, niliiona bahari nitakayochora maisha yangu yote.

Niliacha rangi. Nilikuwa na rangi nilizozileta kutoka Tokyo. Samawati ya cobalt, nyekundu ya cadmium, ultramarine ya kina, vermillion safi. Zilikuwa rangi ghali, zilizotoka Ulaya, na kila bomba lake lilikuwa na thamani. Kwa muda mrefu nilizihifadhi kwa uangalifu. Sikuzitumia kiholela. Nilizisafisha na kuzirudisha mahali pake. Lakini kadiri nilivyoishi kwenye kisiwa hiki, nilianza kuhisi kwamba rangi hizo zimezidi kutopatana na mahali hapa. Samawati ya cobalt haikuweza kuchora bahari ya kisiwa hiki. Bahari hiyo ilikuwa nyeusi zaidi, kali zaidi, ya kina zaidi. Nyekundu ya cadmium haikuwepo popote kwenye kisiwa hiki. Hapa hakukuwa na rangi iliyopiga kelele kwa namna hiyo. Ultramarine na vermilioni hazikuwa lugha ya mazingira na hali ya hewa ya mahali hii. Siku moja nilizikusanya rangi hizo mahali pamoja. Nilizitazama kwa muda mrefu sana. Zilikuwa utukufu wa ujana wangu. Zilikuwa ushahidi wa mafanikio yangu. Zilikuwa fahari yangu. Lakini hazikuwa rangi za kisiwa hiki. Sikuzitupa. Niliziweka tu ndani ya droo ya kina na sikuzitoa tena kamwe. Badala yake, niliwaruhusu rangi mpya zibaki. Udongo, wino mweusi, na rangi ya nyasi kavu, niliyoiunda kwa mikono yangu mwenyewe. Hazikuwa za kifahari. Rangi tatu tu. Watu walishangaa. “Je, hizi si rangi chache mno? Unapaswa kutumia rangi nyingi zaidi.” Sikuweza kujibu. Nilijua tu. Mchoro hauwi tajiri kwa sababu una rangi nyingi. Rangi zinapokuwa chache, ndipo kila rangi huweza kupata mahali pake. Sasa kwenye turubai yangu kuna rangi tatu tu. Lakini najua: ndani ya rangi hizi tatu kuna wakati wote wa kisiwa hiki. Na nafasi niliyoiacha kati ya rangi, nafasi tupu, ndiyo iliyokuwa nzito zaidi. Mahali palipokuwa tupu hapakuwa tupu. Ndani yake kulikuwa na kisichosemwa, kisichochorwa, na wakati ulioachwa. Kuacha — ndilo jambo gumu zaidi. Lakini baada tu ya kuacha, hatimaye niliweza kuanza kuchora.

Nilichonga jina langu. Haikuwa siku maalumu. Nilikuwa nimemaliza mchoro mmoja na nilikuwa nikiosha brashi. Ghafla nikaona kona moja ya turubai ilikuwa tupu. Ilikuwa mahali pa saini. Mkono wangu ukasita kwa muda mfupi. Kwa muda mrefu ilikuwa vigumu kwangu kuandika jina langu mwenyewe. Jina la miaka ya Tokyo lilibeba ndani yake matamshi ya Kijapani. Jina la miaka ya Seoul lilibeba uzito wa ulimwengu wa sanaa. Hakuna jina lililofaa mahali hapa, mchoro huu. Nilichukua brashi, kisha nikaiweka chini tena. Nilikaa hivyo kwa muda mrefu. Sijui ni nini kiliniongoza wakati huo. Niliizamisha brashi ndogo kwenye wino mweusi na kuandika alama moja katika kona ya turubai. 志. Ji. Kusudi. Niliiandika ndogo. Sikuiandika kwa majivuno. Niliiandika tu kama alama: kwamba mwanadamu, anayebeba kusudi ndani yake, anasimama mahali hapa. Haikuwa jina la kisanii. Wala haikuwa jina langu halisi. Ilikuwa tu jina nililojipa mwenyewe. Si jina nililopewa na Tokyo. Si jina nililopewa na Seoul. Si jina nililopewa na mwalimu au familia. Mahali ambapo mikono yangu ilikuwa mitupu, mahali nilipopiga magoti mbele ya Fūdo, mahali nilipoipokea rangi ya nyasi kavu, kutoka ndani yangu alama moja iliinuka. Niliitazama kwa muda mrefu sana. Sikuona aibu. Hatimaye niliweza kuandika jina langu mwenyewe juu ya mchoro niliouchora mimi mwenyewe. Lakini kadiri muda ulivyopita nilielewa: alama hiyo moja haikuwa jina tu. Michoro yote niliyochora maishani mwangu hatimaye ilibeba kusudi ileile. Kwa hiyo alama hiyo ilikuwa saini na wakati huohuo kichwa. Jina nililojipa mwenyewe likawa kichwa cha uchoraji wangu wote. Kwa hilo ilihitajika miaka arobaini.

Maneno yangu yalipotea. Tangu siku nilipochonga jina langu, nilizungumza kidogo zaidi na zaidi. Hata kwa wale waliokuja kunitembelea, sikutoa tena majibu marefu. Katika barua niliandika tu sentensi fupi. Wakati mwingine siku nzima ilipita, na sikusema hata neno moja. Watu wakati mwingine waliuliza kwa sauti ya chini: “Hujisikii vizuri?” Mimi nilitabasamu tu. Sikuwa mgonjwa. Kulikuwa tu na mambo machache zaidi na zaidi yaliyohitaji kusemwa. Ilikuwa ajabu. Nilipoishi bara, nilizungumza sana. Nilieleza nadharia za uchoraji. Nilijadiliana na wenzangu usiku kucha. Niliandika kuhusu mikondo ya Magharibi na roho ya Mashariki. Nilidhani maneno hayo yalikuwa mawazo yangu. Lakini baada ya kuja kwenye kisiwa hiki, nilielewa. Maneno mengi hayakuwa mawazo yangu. Yalikuwa tu maneno yaliyosemwa kwa kuogopa ukimya. Kwenye kisiwa hiki ukimya haukuwa wa kutisha. Nilipoacha kuzungumza, nilianza kusikia sauti nyingine. Sauti ya upepo unapogusa nyasi. Sauti ya farasi mdogo wa Jeju anapotulia kupumua. Sauti ya kunguru anapokunja mabawa yake. Sauti ya mwendo wa bahari ya mbali. Na chini ya sauti zote hizo sauti ya chini ya Fūdo yenyewe. Ni nilipokuwa sizungumzi ndipo hatimaye niliweza kusikia sauti hiyo. Siku moja mgeni aliniuliza: “Bwana, hujisikii mpweke kwenye kisiwa hiki?” Sikuweza kujibu. Nilifungua tu dirisha kidogo zaidi. Labda mgeni hakuelewa. Lakini hilo lilikuwa jibu langu. Mahali pasipo na maneno, Fūdo huingia na kupajaza. Na mahali Fūdo inapojaza, mchoro hukua. Tangu wakati huo sikurekebisha tena hata mstari mmoja unaotetemeka katika michoro yangu. Kama ningekuwa kijana, ningelifuta tetemeko hilo. Lakini nililiacha kama lilivyokuwa. Ilichukua muda mrefu kujifunza: kuwa hai hutangulia kuwa kamili. Sasa sijibu kwa maneno. Najibu kwa michoro.

Nilikuwa Fūdo. Asubuhi hii nilifungua dirisha la studio. Upepo ukaingia na kulitikisa pindo la vazi langu. Sikugeuka. Nilichukua tu brashi. Nilipokuja mara ya kwanza kwenye kisiwa hiki, niliogopa kila kitu. Niliogopa upepo. Niliogopa dhoruba. Niliogopa ukimya. Na kuliko vyote, niliogopa mimi mwenyewe. Niliogopa kuwa mtu mwenye mikono mitupu. Niliogopa kupoteza jina langu. Niliogopa watu wangenisahau. Lakini sasa siogopi tena. Kwa sababu mikono yangu ilipokuwa mitupu, Fūdo iliijaza. Kwa sababu nilipoweka kila kitu chini, jina moja liliinuka kutoka ndani yangu. Kwa sababu watu waliponisahau, Fūdo ilinikumbuka. Bara, nilichora michoro. Kwenye kisiwa hiki, mimi mwenyewe nilikuwa mchoro. Mgongo wangu uliopinda unafanana na mgongo wa farasi mdogo wa Jeju. Jicho langu lililofifia linafanana na jicho la kunguru mzee. Mikono yangu mikavu inafanana na rangi ya nyasi kavu. Ukimya wangu unafanana na sauti ya chini ya Fūdo. Nilipokuwa kijana nilijifunza kuchora vizuri. Ni katika uzee tu nilijifunza kile kinachopaswa kuachwa. Uchoraji wangu ulifika kuchelewa. Na kwa sababu hiyo hasa hatimaye uliweza kuwa wangu. Sasa najua. Maisha ni uhamisho. Lakini sanaa ni baraka. Baraka inayoweza kupokelewa tu mahali pa uhamisho. Bara, nilikuwa na uchoraji. Kwenye kisiwa hiki, nina Fūdo. Na Fūdo imenipokea ndani yake. Siku moja wakati utakuja nitakapoweka brashi chini. Siku hiyo upepo utaipokea pumzi yangu ya mwisho na kuirudisha shambani, baharini, kwenye nyasi kavu. Hilo halinifanyi nihuzunike. Kwa sababu tayari nimekuwa sehemu ya Fūdo hii.